«تو مشغول مردن‎ات بودی» کتابی‎ست در موضوع «شعر- عکس» با ترجمه‎ی اشعار محمدرضا فرزاد و عکس‎هایی به انتخاب شهریار توکلی. کار خوب و شایسته‎ای که کم‎تر می‎توان در ایران پیدا کرد. از این پس می‎توان به کتابی اشاره کرد و گفت چه گونه شعر و عکس در یک هم نشینی زیبا می‎گنجند. در آرمانی‎ترین شرایط می‎توان چنین کتاب‎هایی را از آن عکاسانی دید که اشعار خودشان را ترکیب می‎دهند. حسی که از این هم نشینی برمی‎خیزد، حسی بی واسطه خواهد بود. در این کتاب آقای فرزاد حسی شعری‎اش را دارد و آقای توکلی تصاویر هنری‎اش را دارد و از این رو، احتمال خواهد داشت که در این هم نشینی نارسایی دیده شود.

پیش از این در جایی نوشته‎ام که المان‎های لازم برای دریافت یک حس مشترک از واژه و تصویر چه گونه می‎تواند باشد. تجربه‎ی فضای شعری و چیرگی بر واژه‎ها تنها چیزی‎ست که شاعر را از عکاس جدا می‎کند. و کسی که چنین چیرگی بر هر دو داشته باشد مازاد هنری دارد.

کم رونق بودن تجربه‎ی شعر- عکس در ایران سبب شده است انتشار چنین کتاب‎هایی با یک خطر مواجه شود. چنین تجربه‎هایی برای عکاس و شاعر دستاوردهای خیلی خوبی به دست خواهد داد. شاعری که تصاویر عکاسانه را در خود پرورش می‎دهد فضای تازه‎ای در واژه‎ها به وجود می‎آورد. و هم چنین، عکاسی که با واژه‎ها آشنایی می‎یابد سخن گفتن روی آثارش را ممکن می‎سازد. و این نیز سبب روشن شدن تصاویری می‎شود که پیش از این فقط با شاتر می‎توانست بازتاب یابد.

امروز اثری پیش روی ماست که می‎توان چند و چون آن را کاوید و البته نه به منظور کاستن از توان آن، بل که گشودن راهی برای انتشار چنین کارهایی. باید از چنین کارهایی استقبال کرد از چند جهت: نخست این که، انتشار کتاب خود به خود کاری فرهنگی‎ست و بر اوراق تاریخ خواهد ماند. دیگر این که، کاری‎ست در حوزه‎ی هنر که امروزه کم‎ترین انرژی در آن صرف می‎شود (به دلایل سیاسی کشورمان). تنها این دو دلیل کافی‎ست تا دست این دو عزیز را بالا برد و دست مریزاد گفت. بنابر این، دست بردن من بر چنین گران بهایی به معنی اختلال در کار هنری و فرهنگی نیست و گرچه بر چند مورد دست گذاشته باشم.

(کیفیت عکس‎ها مربوط می‎شود به اسکن من از کتاب)

***

اثر آندره کرتژ (استودیوی موندریان، پاریس، 1926) با شعر فاضل حسنو داغلارجا ترکیب یافته است. در عکس آندره کلاه، گل خشک (یا مصنوع) و پله‎ی نرده دار دیده می‎شود با برخی عناصر دیگر. فضای ساده‎ای از زندگی ساکت یا شاید بتوان گفت «بی‎زندگی»: مثلا طبیعت بی‎جان. کلاهی که هم چنان آویزان است و گلی که منتظر نگاهی‎ست و اشیایی که ژرفای خوبی یافته‎اند. شعر گفتن برای چنین تصاویری هم خوانی خوبی خواهد داشت چرا که اصولا چیدمان اشیا در این عکس با چیدمان واژه‎ها در شعر یکی‎ست: گلی که در تاریکی به خوبی می‎درخشد و پله که در پرتو نور به چشم می‎خورد ناشی از وسواس عکاس است. شاعر نیز گاه با واژه‎های‎اش چنین وَر می‎رود: واژه‎ای را پاک می‎کند و مناسب‎ترین‎اش را می‎گنجاند و با آهنگی که بر ذهن خواننده بنیشند.

وقتی شاعری می‎میرد

اول از همه

خدا خبردار می‎شود

از نشانه‎های روی عکس نمونه‎ای را سراغ نداریم که بتوان پشتوانه‎ی شعر نامید. شاید کلاه حس یک شاعر را بیافریند. این گونه آثار انتزاعی فضای آزادتری برای هم سخن شدن بیننده را در خود دارد. اما به نظرم قوت شعر از عکس بیش‎تر است. واژه‎ی «خدا» و «مردن» ضربه‎ی سنگین شعر است که در تصویر دیده نمی‎شود. غیر از این که عنوان «استودیوی موندریان» مفهوم کسب و کار دارد. در این صورت، تصویر کرتژ بازتاب شعر داغلارجا خواهد بود: در عکس تصور می‎کنیم شاعری که از در به آهستگی بیرون می‎آمده و کلاه‎اش را برداشته و می‎رفت، دیگر برای همیشه ساکت شده است.

***

اثر مارگارت بورکه وایت (در زمان سیلِ لوئیزویل،1937) که شعر «آگدن نَش» را در خود دارد. عکسی که برای شرایط بد اقتصادی گرفته شده است: مردمانی خوشبخت و با چهره‎ای شاداب بالای کادر و مردان و زنانی در صف ارزاق عمومی در پایین. عکسی که زندگی پوستری را از واقعی متمایز می‎کند و بیننده را بر چهره‎ها و نگاه‎های مردم پایین دست میخ کوب می‎کند. اگر شاترهای عکاسانی چنین نباشد مردم در مانده بر زیر چرخ‎ها له خواهد شد. شعارهایی که روی پوستر دیده می‎شود حرف و سخن عکس را بیش از پیش روشن می‎کند: نگاه‎های شاداب و جذاب خیره به دور دست، و نگاه‎هایی پرسش‎گرانه و کنجکاو که به دوربین یا به ما دارند.

بیلبورد

در زیر این تخته سنگ

جان براون آرمیده است.

 

همو که بیلبوردها را دیده بود

و جاده را ندیده بود.

چیزی که از سخن شاعر درمی‎یابیم نزدیکی زیادی به عکس دارد. تصور کنیم راننده‎ای در خیره به بیلبوردی با شعارهای رنگارنگ نگاه‎اش به دوردست‎ها پرتاب می‎شود و نزدیک‎اش را نمی‎بیند که جاده می‎پیچد. ما تصویر بیلبورد را به راحتی از عکس مارگارت می‎رباییم و حس شعر را کامل می‎کنیم. در واقع، تصویر شعر از بیلبوردهای تبلیغاتی، به اندازه‎ی عکس مارگارت نیست. در این جا، مُردن براون با نگاه‎های شکننده‎ی عکس یکی نیست. ما از گره خوردن با نگاه‎ها نمی‎توانیم به راحتی خلاص شویم و حال آن که تخته سنگ یک یادبود و آرامش برای براون است. از این رو، می‎توان گفت انتخاب توکلی بهتر از فرزاد بوده است.

***

اثر لری سلطان (تصاویری از خانه، 1989) که با شعر چارلز بوکوفسکی همراه گشته است. مردی بی‎تفاوت از حضور زن‎اش (یا زنی) سرگرم تماشای تیم محبوب‎اش است. یک علامت پرسش در نگاه زن دیده می‎شود و پیوند سردی بین این دو حدس زده می‎شود.

گاو در کلاس آموزش هنر

هوای خوب

مثل

زن خوبه

 

همیشه پیش نمی‎آد

وقتی هم بیاد

برا همیشه

نمی‎مونه

 

مرد اما قرص‎تره:

اگه بَده

بختِ این که همون طور بمونه بیش‎تره

اگه هم خوبه

که خب خوب می‎مونه

 

ولی زن

عوض می‎شه

با

بچه

سن و سالی

رژیم غذایی

حرف

ماه

بود و نبود آفتاب

یا لحظه‎های خوش.

 

زن حیات‎اش به تیمار عاشقانه‎ی توئه

در حالی که مرد رو

اگه بهش نفرت بِدی

قوی‎تر می‎شه.

شعر در واقع توصیف بسیار عالی از عکس است. حتا توصیفاتی که در عکس نمی‎توان دید ولی به یمن واژه‎ها به تصویر افزوده می‎شود. اصولا هیچ کدام از عناصر ترکیب (شعر یا عکس) بنا نیست دیگری را پوشش دهد. هر کدام زندگی مستقل خود را دارد. آمدن شعر زیر عکس شاید برای یک عکاس به معنی تعبیر اثرش باشد و بر عکس، برای شاعری که عکسی اثرش را مزین کرده به منظور تصویر سازی قلمداد شود. اما در بهترین حالت، از برخورد این دو هنر چیزی آفریده می‎‎شود که فراتر از آن‎هاست. (رجوع کنید به افشین شاهرودی دهه‎ی شصت) کم‎ترین انتظار از ترکیب شعر- عکس این است که آسیبی به هم دیگر وارد نکند. در این صورت، یکی توصیف دیگری می‎شود.

در این جا، توصیف از آنِ شعر است چرا که، شعر در بهترین وضعیت خودش قرار دارد. یعنی که، موضوع هر دو یکی‎ست ولی شعر به مدد واژه‎های توصیفی‎اش به یاری عکس برمی‎خیزد. «عشق» و «نفرت» از واژه‎های روان شناسی‎ست که در تصویر دیده نمی‎شود ولی در تراوشات شاعر حضور دارد. این ترکیب به نظرم از نظر فضای موضوعی نزدیکی و هم نشینی خیلی خوبی دارند. ولی چنان که گفتم، این کم‎ترین توقعی‎ست که از شعر- عکس داریم.

***

اثر مایکل کنا (ایستگاه برانیک، پراگ، 1992) با شعر «بیسنته اوئی دوبرو» مزین شده است. چنان که از عنوان عکس پیداست، ایستگاه راه آهن پوشیده از اندکی مه و نور چراغ‎های بازتاب یافته روی خطوط است. برخی مواقع، شاید عکس به تنهایی جذابیت نداشته باشد ولی در کنار شعر جلوه‎ای ویژه به دست آورد و سرشار از یافته‎های ذهنی باشد.

ساعات

شهری کوچک

قطاری ایستاده بر دشت

و ستارگانِ خفته

در چاله‎های آب

 

آب می‎لرزد

و پرده‎ها می‎جنبند

شب در آویخته در بیشه

و نمِ بارانی تپنده

از مناره‎ی گُل پوش کلیسا

ستارگان را به خوناب می‎کشد

 

هر از گاهی

ساعات سعد

بر زندگی می‎چکد.

تنها وجه مشترک بین شعر و عکس واژه‎ی «قطار» است. غیر از این، چیزی از تصاویر تولید شده‎ی شعر در عکس دیده نمی‎شود. شاید همین واژه بهانه‎ی انتخاب فرزاد برای عکس بوده است (شاید اگر قطار در شعر نبود انگیزه‎ای هم برای انتخاب‎اش نبود). البته بنا نیست واژه‎ی به کار رفته در شعر در عکس هم دیده شود. اما باید یک وجه مشترکی از نظر موضوعی داشته باشند. در صورتی که وجه مشترکی وجود نداشته باشد، مصداق‎های گوناگونی به دست خواهند داد که نتیجه‎ی خوبی برای هنر ندارد.

در شعر ترکیبات «مناره‎ی کلیسا» و «ستارگان خوناب» هیچ مصداقی در عکس نمی‎یابند. و حتا به نظرم کمکی هم در تولید تصویر نمی‎کند. چنان که در بالا آوردم، الف) بهترین وضعیت ترکیب شعر- عکس به دست دادن تجربه‎ی نو است، ب) کم‎ترین انتظار، که آسیبی بر هم وارد نکنند و بالاخره پ) هیچ کمکی به هم نکنند: از نظر موضوعی گره‎ای بین‎شان وجود ندارد اگرچه واژه‎ای مشترک دیده شود. در این ترکیب به نظرم، ما در بند پ هستیم. حس عکس و حس شعر به تنهایی خوب‎اند اما برآیندی از این‎ها دیده نمی‎شود. فضای عکس ساده‎تر از شعر است و المان‎های شعر جایی برای خود نمی‎ِیابند.

کوچه باغ‎های اسکو (25 کیلومتری جنوب تبریز) هنوز نفس می‎کشند. دره‎ی سرسبز اسکو پوشیده از درختان گردوست که مردمان‎اش از طریق همین کوچه‎ها به هم پیوند می‎یابند. هنوز صدای گام زدن باغبان روی برگ‎های زرد شنیده می‎شود. و هر از گاهی برگ‎های زرد به دست باغبان‎اش تلنبار شده و دود حاصل‎اش با سنگینی هوای سرد پاییزی فراز درختان را می‎پوشاند. و شاخه‎هایی که از دیوارهای کاه گلی به بیرون سرک می‎کشند و استخرهایی که جا به جا آن‎ها را آبیاری می‎کنند.

و برداشت زعفران علی حقدوست

آقای مولانا که با پرفسور مشهور شده است، تحصیل کرده‎ی غرب است: «اگر کسی به من بگوید که کدام استاد در غرب زندگی شما را عوض کرد، نمی‎توانم نام استاد خاصی را ببرم ولی می‎توانم بگویم که پدر بزرگ‎ام زندگی مرا عوض کرد.» (هفته نامه ی آذرپیام) خب آقای پرفسور! چه نتیجه‎ای می‎توان از این پند و اندرز شما گرفت؟ فرزندان شما در تبریز که مدیون‎اش هستید، می‎خواهند در مورد لقب شما چیزی بشنوند: «در تهران هر کس می‎خواهد فارسی صحبت کند نصف‎اش فارسی‎ست و بقیه‎اش هم تشکیل شده از انگلیسی شکسته بسته که معنی‎اش هم برای کسی روشن نیست.» من هنوز نتوانسته‎ام توجیه مناسبی برای لقب سراپا انگلیسی‎تان دست و پا کنم.

بگذارید من از خودم مایه بگذارم. حدس‎هایی می‎زنم که امیدوارم کذب‎اش ثابت شود. او می‎خواهد بنیادی به نام «فرهنگ» در تبریز بزند. او امیدوار است که به یمن لقب غربی‎اش و این که زبان ترکی اصیل است و شهرت اش را به مولوی می چسباند، هوادارانی برای بنیادش دست و پا کند. در شرایطی که «ماها از بیت المال همین مردم استفاده کرده»ایم، من هم سوگند می‎خورم مدرکی بگیرم و سپس همه چیز غرب را زیر سؤال ببرم و به جد و آباام رو کنم. پدر بزرگ من هم گفته بود، اگر زن و دخترت را درون یک جعبه‎ی کاملا پوشیده به زیارت مشهد ببری، صواب‎اش با گناه‎اش یکی‎ست. در این بنیاد پدر دلسوزی داریم که پنجاه سال زندگی‎اش را به حراج گذاشته است.

سرتاپای مصاحبه‎ی رشیدی (سردبیر آذرپیام) چیزی بود به نام افسانه‎ی مولانا. مولانا چیزهایی سر هم می‎کند که یک دهاتی پرت هم با آن بیگانه است. عوام فریبی در سخنان او موج می‎زند. «من مدیون تبریز هستم. من در غرب تکنیک یاد گرفته‎ام. پدر من زندگی‎ام را تغییر داد.» پیدا کنید سیب زمینی فروش را! او فکر می‎کند بنیادش با گوسفندانی پر خواهد شد که چیزی از تبریز و تهران و غرب نمی‎دانند و او هم چون پدری دلسوز و دانا همه چیز یادشان خواهد داد: «ببینید! روزگاری بود که نه تلویزیون بود و نه آن چنان که باید رادیو عمومیت داشت. آن موقع اندیشمندان برای انتقال پیام چه می‎کردند؟ آن‎ها که روحانی بودند می‎توانستند با حضور در مساجد و تکایا با مردم سخن بگویند.» و گویا او قرار است فلسفه‎ی رسانه را برای این رشیدی درمانده روشن کند. در حالی که مدرک ایشان دکترای ارتباطات است برای سردبیر هفته نامه اندرز می دهد که بهترین رسانه نماز جمعه است. تعریف او از رسانه تعریفی حکومتی و آنارشیستی‎ست: رسانه‎ای که مردم را به خوش چریدن و آرام گرفتن فرا می‎خواند. رسانه ارتباطی همگانی‎ست نه ارتباط بالا دست با گله: این ارتباطی‎ست ملوکانه که روشی قومی و قبیله‎ای شمرده می‎شود. و من می‎گویم آقای رشیدی! تو هم مثل من گول دو لقب او را خوردی: پرفسور و مولانا.

او 50 سال تمام در آمریکا سپری کرده است و امروزه برگشته تا بگوید پدرتان حقیقت تام است. زمانی که او پژوهش می‎کرد و در اختیار آمریکاییان قرار می‎داد مردم ما حماسه‎ی جنگ داشتند و از رسانه‎ها هم هیچ نمی‎دانستند. 50 سال یاد گرفت که بگوید همه‎شان پوچ است! و اینک می‎داند که زبان ترکی بدون آلایش است و می‎داند که تلفن همراه هم درآمد را کم می‎کند و هم سواد را. می‎داند که در غرب خبری نیست و من آزمودم علم دور اندیش را و نروید به آن‎جاها.

و در این مورد بخوانید از http://hanooz.persianblog.ir/post/72/

عین القضات همدانی:

جوانمردا! این شعرها را چون آینه دان. آخر دانی که آیینه را صورتی نیست در خود، اما هر که درو نگه کند، صورتِ خود تواند دید. هم چنین می‎دان که شعر را در خود هیچ معنی نیست؛ اما هر کسی ازو تواند دیدن که نقدِ روزگارِ او بوَد و کمال کار اوست.

پیش از این گفتیم که نشانه از ابزارهای معنا و مفهوم است. و این که عکاس در پی نشانه عکس نمی‎گیرد. وقتی از ویزور دوربین‎اش نگاه می‎کند، پیرامون کادرش را می‎سنجد و نکاتی را در کادرش می‎گنجاند که روی سخن‎اش را باز کند. نشانه شناسی نیز از الزامات تعبیر هنری‎ست. چیدمان نشانه‎ها در تصویر خود به خود هیچ حسنی محسوب نمی‎شود. اما چیدمان نشانه‎های تصویری سبب اعتلای گفتار عکاس می‎شود. منطقی یا قاعده‎ای که عکاس به کار می‎گیرد برای چیدمان نشانه‎ها سبب جاودان شدن اثرش می‎شود. در این صورت، کادری چفت و بست شده ارایه می‎شود که هیچ عنصر مازاد در آن دیده نمی‎شود. و این سبب ماندگاری آن است.

اما اهمیت این نشان‎ها در رساندن مفهوم یا موضوع است. اما اگر از عناصر تصویر چیزی تولید نشود (معنا) نمی‎توان گفت بی‎معناست، ولی سخن گفتن روی آن برای همه کس امکان پذیر نخواهد بود. بل که هر کسی از ظن خود یارش خواهد شد. آرایش مهره‎های شطرنج برای یک حرفه‎ای از این جهت خوشایند و حتا زیباست که نتیجه‎ی کار هیجان آفرین است: یعنی این که نتیجه‎ی کار را یک حرفه‎ای می‎خواند و از حرکت بعدی او سردر می‎آورد. مثالی از فیه ما فیه مولوی روی سخن‎ام را روشن خواهد کرد:

پادشاهی پسری را به رمل آموختن داد. بسیار سعی کرد تا نیکو بدانست. پس پادشاه روزی انگشتری در دست گرفت و گفت: ای پسر! بگو تا چه دارم در دست؟ گفت: گرد است و کانی‎ست و سوراخی در میان دارد. گفت: نشانه‎ها راست دادی. اکنون حکم کن که چنین چیز چه باشد؟ بعد از فکر بسیار گفت که آسیا سنگی باشد! گفت: آخر چندین نشانه‎های دقیق دادی از قوت تحصیل و دانش، این قدر عقل نداشتی که آسیا در مشت نگنجد و در دست نتوان گرفت؟

بدین جهت، نشانه شناسی مبحثی‎ست که برای روشن شدن موضوع به میان می‎آید. نه عکاس درصدد نشانه کادر می‎بندد و نه منتقد در گیر و دار نشانه‎ها موضوع را از دست می‎دهد.

اما سود این «نشانه» چیست؟ زیبایی اثر در چیدمان عناصرش نهفته است. این زیبایی جلوه‎ی اثر را رونق می‎بخشد و از میان آن همه آثار هنری به چشم می‎زند. چنان که گفته شده است، این عناصر می‎تواند رنگ، نقاط، خطوط و لایه‎ها و غیره باشد. همه‎ی فنونی که برای عکاسی یاد می‎گیرم برای جلوه بخشیدن به اثر است و گرنه به تنهایی صورتی در خود ندارد. همان که سیاهه‎هایی هم چون نت و واژه‎ها برای بیان مقاصد هنری ما به کار می‎آید: در این شعر مولوی که:

نوعرسان چمن، چون وَرد و ريحان و سمن

بنواخته در تن ت تن يرلي يلي، يرلي يلي

تن تن تنن تن تن تنن، مي‎گوي چون مرغ چمن

يا چون اويس اندرقرن، يرلي يلي، يرلي يلي

این واژه‎های بی‎معنا چیزی از مفهوم هنری در خود ندارد غیر از این که، هماهنگی (ریتم) ذهن و حواس شاعر را با طبیعت نشان دهد. یک عکاس، در بازی فوتبال چشم و حواس خود را در حرکت‎های سریع بازی‎گران به کار می‎گیرد و از هیجان تماشاگران که نصفِ جورِ بازی کنان را می‎کشند غافل می‎ماند. یکی از عکاسان به نام می‎گوید، در گیرودار جنگ کودکی نظرم را جلب کرد و بی‎اختیار کار عکاسی‎ام را تعطیل کردم تا به یاری او بشتابم. این گرچه به تعطیلی کار او انجامیده است، دایره‎ای از مفاهیم حسی در ذهن او تشکیل می‎شود که کادرهای بعدی او را متأثر خواهد کرد. این گونه است که نشانه‎ها هم چون جویباری در آثار او گرد می‎آید و روند آفرینش هنری‎اش را می‎سازد.

علاوه بر این، در داوری و نقد آثار عکاسی نشانه ماهیت اثر را روشن می‎کند. بررسی روی آثار عکاسی بدون توجه به نشانه به جایی بند نخواهد بود؛ هیچ تفاهمی روی موضوع به وجود نخواهد آمد. چنان که پیش از این نیز گفته شده است، تعیین سبک عکاس و رده‎ی مکاتب هنری بنا بر استفاده‎ی نمادهاست. تأکید و تمرکز یک عکاس روی نمادهای ویژه آثار او را بر سبکی می‎نشاند که بر اوراق تاریخ می‎ماند.

بازی تراختور و مس کرمان در ورزش گاه سهند در ساعات 2 بعد از ظهر آغاز شد. باران هم نتوانست از هواداران تراختور بکاهد. نتیجه ی بازی یک بر هیچ به سود تراختور شد.

دروازه بان مس کرمان آسیب دیده و از میدان خارج شد

پنالتی که وارد دروازه ی مس شد

دروازه بان ما چند مهار مهم انجام داد

بالاخره داور هم از خیسی زمین بی بهره نماند و کله معلق شد

بیش از 20 هزار نفر از هواداران تراختور به همراه چند تیم تلویزیونی و خبرنگاری در ورزشگاه آزادی حضور یافتند. هواداران تراختور خیلی پیش تر از تماشاگران پرسپولیس در میدان حاضر شدند و ابهت و شور خود را با شعارهای خود به نمایش گذاشتند. همه ی خبرنگاران و عکاسان برای نخستین بار شاهد چنین حجمی از تماشاگران تیم رقیب بودند. یکی از عکاسان گفت با چنین شوری و تعداد زیاد، تراختور باید در جام جهانی حضور یابد. این شور هم چنان طنین انداز آزادی بود تا زمانی که گل نخستین بر دروازه ی ما نشست. تا این زمان هجوم بازی کنان تراختور نفس رقیب را بریده بود. اما تماشاگران باز از طنین صدای خود دست برنداشتند و هم چنان تعجب همه را برانگیخت اند. پارچه های تراختور هم که همه جا را پر کرده بود به دستور نیروی انتظامی برچیده شدند.

کریم باقری به خاطر تیم محبوب اش از بازی در پرسپولیس انصراف داد و به تشویق هواداران تراختوری اش پاسخ گفت.

تفاوت دروازه بان ها

پایان بازی

تراختور همه جا حضور دارد!

تیم خبرنگاران و فیلم برداران تلویزیونی تراختور

پس از حضور تیم تراکتورسازی تبریز در لیگ برتر کشور، امیدی دیگر بر دل هواداران تراختور نشست. اما این هواداری بیش از یک تشویق ساده‎ است. بر اساس آمار گرد آمده بیش‎ترین هوادری فوتبال در کشور ما تراکتور سازی‎ست. چرا؟ بر اساس جمعیت باید تیم‎های مرکز بیش‎ترین آمار را داشتند. شعارهایی که روی پارچه‎ها و سر زبان‎ها وجود دارد چیزی بیش از هواداری صرف است. حتا علاقه‎ی این هواداران به فرهنگ خود بیش از جریان‎های سیاسی اخیر است. به نظر می‎رسد همه‎ی مسؤولان استان پشتیبان چنین شور مردمی‎اند. حاضر شدن به یکباره‎ی استادیوم ورزشی یادگار امام پس از سال‎ها لج بازی با هواداران کنار رفته است. همواره برخورد خشنی با این همایش‎ها می‎شد.

حضور فشرده و انبوه چنین تماشاگران سراپا شوق و هم صدا خطر بزرگی‎ست که در هر حال پذیرفته شده است. پذیرفتن خطر، گاه از کنار گذاشتن‎اش کم‎تر خطرناک است. چنان که پیش از این بوده است. جوانانی که روز شماری می‎کنند تا برای یک ساعت و نیم با هم صدای «یاشاسین آذربایجان- یاشاسین تراختور» سر بدهند، بهانه‎های خود را به خوبی یافته‎اند. منطق دو دو تای ما چنین چیزی را قبول نمی‎کند. اما موج هیجان تماشاگران سرشار از همین بی‎منطقی‎هاست. شاید منطق ما کاستی‎های جبران ناپذیری دارد که نتوانسته‎ایم محفلی برای بهانه‎های تخلیه‎ی روانی ایجاد کنیم. خودجوش بودن این هواداری نشان دهنده‎ی این است که همواره از مردم‎مان عقب‎تریم.

پذیرفتن مسؤولیت هیجان‎های جوانان برای مدیران ما گران تمام می‎شود. هیچ مدیری چنین ریسکی را نمی‎کند. سازمان دهی این جمعیت انبوه که از سخنان مدیر عامل باشگاه (شفق) هم روشن است، پذیرفتن این خطر است. فرار کردن از آن دردی را دوا نمی‎کند. این جمعیت به استادیوم سرازیر می‎شود ولی گالری‎های هنری و محافل فرهنگی ما از بی صدایی خفه می‎شود. چرا؟ مدیران فرهنگی عادت کرده‎اند همه چیز را با چرتکه بسنجند. اگر لباس فلان پوشیدی حق حضور در محافل رسمی را نداری. اگر سر جلسه تصویری نقد کردی که مشکل داشت محروم می‎شوی. خلاصه اگر سر به زیر نبودی به درد نمی‎خوری.

پس از سی سال تجربه کردیم که جشن گرفتن و شادابی سبب گشایش روان مردم است. چند سال هم باید تحمل کرد تا این جشن‎ها درون سبد برنامه‎ریزی‎مان قرار بگیرد. یک نگاهی به این جوانان بکنیم. اینان فرزندان من و همه‎ی مسؤولان شهراند. با فراموش کردن‎شان بارمان سبک نمی‎شود. باید برخی هیجان‎ها را پذیرفت تا سازمان دهی شود. با کتمان کردن و پوشیده گذاشتن اصل قضیه فقط کلاه‎ها را سر هم جابه جا می‎کنیم. برای دشمن خود نیز باید شناختی بالاتر به دست آورد و برنامه چید.

کسی تا حال تحلیلی نکرده که چرا این همه جمعیت برای فوتبال تراختور گرد می‎آید ولی نه برای تیم‎های دیگر و نه برای امور فرهنگی‎مان. سال پیش با جشن‎های تابستانی مردم در گوشه و کنار شهرمان گرد می‎آمدند و در برنامه‎های فرهنگی مشارکت می‎کردند. خاموش شدن آن نشان دهنده‎ی این است که هنوز وقت این گونه تحلیل‎ها و برنامه‎ریزی‎ها نرسیده است. هنوز باید پشت هیجان‎های مردم سنگر بگیریم و نیروهای خود را برای خاموش کردن‎شان آرایش دهیم. باید سال پیش را فراموش کنیم تا مشکلات آن گریبان‎گیرمان نشود. باید به جوانان هم چون مشکل آفرینان نگریست. باید گفت وضعیت نابسامان اقتصادی از بیکاری جوانان است و هنجارهای اجتماعی غیر قابل پیش بینی از اغفال آنان است و... باید گفت چه می‎شد اصلا جامعه‎ی ما جوان نداشت.

این مردم متراکم در استادیوم هم چون یک ماده‎ی منفجره‎ی قوی‎ست. این مواد منفجره می‎تواند چون جویباری در تولید اقتصادی و فرهنگی به کار رود. ما با آرایش ابزارهای ناتوان خود فقط درصدد کنترل‎ایم. چیزی از هماهنگی و به کارگیری در قاموس شناخت ما وجود ندارد. سلیقه‎های جورباجوری که به خاطر هم صدایی «یاشاسین آذربایجان- یاشاسین تراختور» در یک جا گرد می‎آیند، آیا با برنامه ریزی‎های ما بوده است؟