مفهوم اساسي واژه‎ي Abstract را بايد در تاريخِ هنرِ غرب جست‎وجو كرد. اما، انتزاعْ نزد ما ايرانيان مفهومي فلسفي دارد. تلاش مي‎كنيم آثار توليد شده‎ي اخير را با اين مفهوم حلاجي كنيم. و نه اين كه اصلا عكاس از اين مفهوم خبري دارد يا نه.

آبستره كردن به معناي «مفهومي كردن»: هر «تغيير»ي كه در محيط انساني يا طبيعت (از سوي عكاس) ايجاد مي‎شود مفهوم خودش را توليد مي‎كند، و اين تغيير را هنرمند از زاويه‎ي خودش انجام مي‎دهد. هرگونه «تغيير» در موجوديت اشيا و پديده‎ها مفهومي پديد مي‎آورد. ثبت لحظات عادي يا به عبارتي تكراري (از نظر مشاهده) مفهوم نويي نمي‎آفريند.

توضیح:

برای روشن شدن امر انتزاعی می‎توانم به جایگاه «پول» در در زندگی روزانه‎مان اشاره کنم. پول مقدار کالایی‎ست که می‎تواند جایگزین هر چیز شود. هدیه‎ای که برای نوزاد خواهرم تهیه می‎کنم یک اسباب بازی‎ست. یا این که به عوض آن پولی بدهم. اما این دردانه بلد نیست که با پول چه کند ولی با اسباب بازی می‎تواند سرش را گرم کند. پول برای ما بزرگ‎ترها قابل فهم است. حتا بیش‎تر از ما برای سفته بازان و دلالان بورس مفهوم دارد. پس برای فهم یک امر انتزاعی لازم است برخی آگاهی‎ها با خود داشته باشیم. آگاهی ما از لایه‎های معنی‎دار عکس و نشانه‎های عمومی آن، ما را به ژرفای اثر خواهد برد وگرنه نمی‎توان فهمی درست از آن به دست آورد. تجربه‎هایی که مردم از دیدن آثار هنری هم چون تئاتر، موسیقی و عکاسی به دست می‎آورند آگاهی‎شان از فهم هنر بیش‎تر می‎شود. آمار روی‎دادهای هنری در یک جامعه نشان دهنده‎ی فهم مردم از هنر است. پس عکاسی انتزاعی مشکلی مضاعف در جامعه‎ای که ارتباط زیادی با آثار هنری ندارند پدید می‎آورد: هم چون کودکی که دریافتی از قابلیت پول ندارد.

گفتیم که دشواری انتزاع در امور هنری از آن روست که سادگی‎اش سطح اثر را برای تعبیر و تأویل فراخ می‎کند. تماشاگر با بهره‎مندی از آگاهی هنری و فرهنگی‎اش با اثر ارتباط ایجاد می‎کند. این آزادی در تعبیر عکس هیچ ایرادی را به عکاس‎اش وارد نمی‎کند. حتا به زعم من، این آزادی که عکاس در اثرش می‎گنجاند دریافت‎ها را بر سطح اثرش گرد می‎آورد. تماشاگر با عکاس یکی می‎شود تا اثر توضیح داده شود. عکاس نیز چون تماشاگر اثرش را دوباره می‎خواند. سفت و سخت نشان دادن اثر هیچ قابلیتی برای اثر به شمار نمی‎رود. با خالی نگه داشتن نکاتی از عکس برای حضور تماشاگر، عکاس دست به آفرینش هنری می‎زند. چنان که پول قابل تبدیل به هرگونه واحدهای کالایی‎ست، این عکس نیز در ذهن تماشاگران گوناگون به واحدهایی از سطح دریافت‎ها مبدل می‎شود. هر تماشاگر این اثر را به زعم خود ورق می‎زند و می‎خواند. حضور تماشاگر برای دست یافتن به اثر در واقع، به فلسفه‎ی هنری عکاس مربوط می‎شود که تا چه اندازه نگاه تماشاگر را می‎رباید. او به عمد نکاتی را برای آنان گشوده می‎گذارد تا در برپایی هنر مشترک باشند.

این که این گونه آزادی در خوانش اثر تا چه اندازه درست است، به فلسفه‎ی هنر و تکنیک‎های عکاسی برمی‎گردد. من در پی آنم که گفتارهای هنری روی آثار را بررسی کنیم بی این که «درست» و «نادرست» آن را برملا کنیم. بی این که به قاعده‎هایی برای این گفتارها برآویزیم، بنایی پی می‎ریزیم که سطح خوانش ما را فراتر از سطح گفتارهای عامیانه قرار دهد. بهترین گفتار از آنِ کسی‎ست که شنونده‎گان‎اش را به چنگ آورد. پس: 1. اثری روی دیوار است، 2. گفتاری از آن برپا می‎شود و 3. شنونده‎ای بر این گفتار چنگ می‎زند. این زنجیره هم چنان برقرار می‎ماند تا جایی که گاه حتا عکاس را نیز متأثر می‎کند. عکاس نیز در این زنجیره شنونده‎ی این گفتار می‎شود. این گفتارها از آنِ کسانی خواهد بود هم چون جامعه شناس، روان شناس، فیلسوف و یا یک موسیقی‎دان

اثر علی شکری به عنوان عکاس طبیعت، درختی‎ست که با نام «دستان نیاز» مشهور شده است. این نام روی اثر نشسته و مفهومی را که برای بیننده نیز آشناست می‎آفریند. عکاس با این نام‎ها مسیر اثر خود را تعیین می‎کند. بدون در نظر گرفتن این نام، و با توجه به این که شکری عکاس طبیعت است، این اثر به موردی انتزاعی بدل می‎شود. چون «مفهوم» در عکاسی طبیعت چندان با مفاهیم انسانی درگیر نیست. اما این مورد از شکری از معدود آثاری‎ست که دارای مضمونی انسانی و معنوی‎ست. نشان‎های این عکس برای این نام، به درستی در اثر دیده می‎شود: دستان بلند و به سوی آسمان، انسان شکلی درخت و نوری خیره کننده که از پشت سر می‎تابد. او برای آفریدن این اثر زاویه و نورسنجی مناسبی لازم دارد تا چنین معنایی بر او جا بیفتد. و این که چنین معنایی از آن برمی‎آید یا نه بر عهده‎ی تماشاگر است. «نام» این اثر را از انتزاعی شدن در آورده است.

این اثر فضایی انتزاعی‎ست با این تفاوت که تعبیر کردن اثر با آزادی زیادی همراه است. این فضای آزاد از کجا سرچشمه می‎گیرد؟ از جایی که بیننده چه حسی از «در» دارد. در و پنجره از جمله نشان‎هایی‎اند که با زندگی انسان ارتباط نزدیک دارند. ادبیات «در و پنجره» همان روزنه‎هایی هستند از زاویه‎ی زندگی انسان. یک درِ روستایی یا شهری و مدرن فرهنگ مفاهیم خودش را دارند. یک خط شکسته‎ی عمودی از در و پنجره ترکیبی زیبا از این کادربندی‎ست. اما، کسانی که دوست دارند کنار در لباسی مثلا آویزان را نشان دهند، از ترکیب این خط شکسته به سود مفهومی انسانی بهره می‎برند. بنابر این، اگر در خوانش اثر می‎گوییم «خط شکسته» به زیبایی اثر دست می‎گذاریم و در صورتی که می‎گوییم «در» این فرم‎بندی را با مفهومی انسانی ترکیب می‎بندیم. در زیبایی اثر هر گونه نشان وزنی به عکس می‎دهد: سنگی کنار در، بوته، و خط افقی از آجرها که عکس را به سه بخش کرده است. هر کدام از این نشان‎ها در زیبایی اثر جا انداخته می‎شود. اما در مفهوم‎دار کردن اثر یک نکته بیش از هر چیز در معنادهی مؤثر می‎افتد. سنگ بخشی از زندگی انسان است ولی در این اثر می‎تواند به زیبایی اثر بینجامد. یعنی، وزنی که سنگ در سمت راست اثر دارد می‎تواند به حرکت چشم با نگرشی زیباشناسانه منجر شود. این در حالی‎ست که، مفهوم اثر شاید تنها از یک بوته برخیزد.