رضا؛ جنگ + صلح

سفرنامه ی عکاس

«رضا دقّتی و عکس های زیبا ی ناسازنما از آشفته ترین مناطق جهان»

رضا دقّتی عکاسِ  انسانِ ­گرای برجسته ی ایرانی سال هاست  زندگی خود را با نگاه به جنگ-و-ستیزها ، آرزوها و امیدهای مردمان ستم کشیده­ی جهان از دریچه ی دوربین سپری کرده است. این عکاس بزرگ در کتاب «رضا؛ جنگ + صلح» ، سی سال تجربه ی حرفه ای خود را ،که در واقع دست­آورد سفر به نقاط جنگ زده ی جهان است، با عکس هایی بدیع به نمایش گذاشته است؛ عکس هایی که امید، شادی، و سرخوردگی را به نابسامانی و ستیزه گری پیوند می زنند.

این کتاب با دیباچه ی نویسنده ی نامدار و دوست رضا؛ سباستین یونگر آغاز، و  با حرکت دلیرانه ی رضا به عنوان عکاس نشریه هایی چون نشنال جیوگرافیک، نیوزویک و تایم چهره در چهره­ی جنگ دنبال می‌شود.

سفر رضا از زادگاه‌اش ایران ، جایی که به خاطر عکس هایش به زندان افتاد و مورد آزار قرار گرفت، آغاز می­شود و سپس تا آن سوی مرزهای ده ها کشور دیگر که در چنگال شوم هرج-و-مرج اسیرند ادامه می یابد- از کردستان تا مصر، لبنان تا ترکیه، چین تا اسرائیل، سومالی تا آفریقای جنوبی.  او از دریچه­ی دوربین خود- که نه تنها از هم­ستیزی ها، بلکه از دوستی، وفاداری، زندگی خانوادگی و عشق نیز آگنده است - ما را به مناطقی چون شمال پاکستان می برد، جایی که نبود درک دوسویه ی فرهنگی، شکاف میان نظامیان آمریکایی و مردمان مناطق قبیله نشین را ژرفتر ساخته است؛ به لیبی، کشوری که گام های بلندی برای بهبود وضع اقتصادی و اجتماعی برداشته است، اما، هم­چنان از نظر آزادی های ابتدایی کاستی های فراوان دارد؛ به عربستان سعودی، کشوری که فرمانروایان اش شاه­زادگانی هستند که سالیان دراز از پول نفت ثروت­اندوزی کرده­اند، و زندگی پرزرق-و-برق شان در تقابل آشکار با زندگی "کارگران میهمان"ی است که به خدمت آنان درآمده اند؛ و به افغانستان، که خاک و مردم اش تاثیری ژرف بر روی رضا گذاشته و به او کمک کرده اند تا راه خود را در هزارتوی زندگی کوچ‌گرانه‌اش پیدا کند.

رضا در تمامی عکس های خود، از صحنه های تظاهرات مردم ایران بر ضدّ شاه گرفته تا کار خستگی ناپذیر رهبر مبارز افغانستان؛ احمد شاه مسعود؛ از رخ­نگاره­ی رهبرانی چون یاسر عرفات، بی­نظیر بوتو، و ایندیرا گاندی تا چهره­ی قهرمانان گمنامی که با متانت و دلاوری رویاروی تنگناهای ناگفتنی می ایستند، از زبان جهان شمول عکاسی بهره می گیرد تا بیننده­گان خود را به محکوم کردن ظلم و بیدادگری، و از سوی دیگر، بزرگداشتِ واگشتن به روح بزرگِ انسان فرا خواند.

در پس یکایکِ این عکس های خاموش، قصّه ای گیرا نهفته است، و رضا می کوشد تا به زبان خود، و با درنگ بر تاوان جنگ و وضع جهانی بشر این داستان ها را باز نمایاند. پیام او نه نومیدی، که بی­نهایت امیدبخش است.

سباستین یونگر در دیباچه ای که بر کتاب نوشته است، نظر باطنی خود را در باره­ی تجربه های کاری اش با رضا در این حوزه چنین بیان می کند : "رضا یک عکاس بزرگ است، زیرا انسانیّتی واحد را در تمامی انسان ها می جوید، و انسانیّت را در مردم می جوید چرا که آنان را به یاری دوربین اش به خوبی مورد مطالعه قرار داده است. وقتی که رضا به یک جوان افغان- و یا روآندایی یا مصری یا فلسطینی- می نگرد، تنها محصول جهانی ویران شده را نمی بیند؛ بلکه شهروند بالقوه ی دنیایی بهتر را هم می بیند."

رضا در کتاب خود می نویسد: "دوربین من همواره در جست-و-جوی حقیقتی است که اغلب اوقات پنهان است؛ شکیبایی، ماندن در گیر-و-دار جنگ ها، جشن ها، اشک ها، فریادها، هسته ی رویدادهای زندگی، و بدل شدن به یک خزانه ی پژواکِ تصویری محض – نقش من در زندگی همین است." رضا در نقش یک شاهد، سبب می شود تا جهانی ساخته شود که در آن واژه ی «جنگ» به گذشته تعلق پیدا کند. "من ایمان دارم که روزی فرا خواهد رسید که انسان ها از این همستیزی ها و دشمن خویی ها به عنوان رفتارهای ناسنجیده ی نیاکان بدوی خویش یاد خواهند کرد. و آن روز، صلح به پیروزی رسیده است."

رضا با توصیف خویش به عنوان " پویش­گری در جست-و-جوی جهانی که بهترین انسان ها در آن بشکفند و ببالند"، همچنان به ایفای نقش خود همّت می گمارد. او در سال ٢۰۰١ نهاد فرهنگی و رسانه‌ای افغان با نام «آینه» را بنیان گذاشت که در واقع یک سازمان بین المللی ناوابسته است که کارش گسترش مطبوعات آزاد در کشور افغانستان است. این نهاد فرهنگی بر حقوق و آزادی بیان روزنامه­نگاران، اندیشه ورزان و هنرمندان افغان تاکید می‌کند و هم­زمان، امکان آموزش زنان و کودکان افغان را از طریق رسانه های گروهی گذاشتن برنامه های آموزشی فراهم می سازد. 

رضا دقّتی عضو گروه نشنال جیوگرافی و عکس­نامه­گر پرآوازه ای است که سال ها برای بسیاری از نشریه های تراز اول جهان، عکاسی کرده و تاکنون کارهای خود را در بیش از ١۵کتاب چاپخش کرده است. او در سال  ٢۰۰۵ نشان فرانسوی شوالیه را دریافت کرد ، و در سال  ٢۰۰۶ نیز به خاطر خدمات برجسته اش در روزنامه نگاری، و "به پاس یک عمر بهره­گیری ازحرفه‎ی عکاسی برای عدالت و سربلندی تمامی شهروندان جهان" مدال افتخار روزنامه نگاری دانشگاه میسوری- کلمبیا را از آن خود ساخت.   

منبع: National Geographic News

ترجمه: محسن کاس نژاد