نورها و سایه‎ها/ خلیل غلامی

در این شماره با موضوعی ویژه آثار برگزیده‎ی فیروزه را مورد بررسی قرار می‎دهم. آثاری که نور یا سایه موضوع اساسی عکس است. مثلا، در برخی جاها لامپ روشن دیده می‎شود ولی در معنای نور نیست بل که، همان «لامپ» است. و در برخی جاها، با نور بازی شده وگرچه مفهوم خاصی نیافریده ولی هم چون فرم زیبایی اثر را شدت بخشیده است. در این گون آثار، با حذف نور یا سایه ترکیب عکس به هم می‎ریزد.

در اثر محمد شاه‎حسینی نور زرد چراغ‎ها در میان فضای سرد و آبی شهر، عکس را هم چون رگی از تنه‎ی شهر نمایان می‎کند: شریان زندگی با فرو رفتن آفتاب هم چنان می‎تپد.

در اثر محسن زین‎العابدینی نوری که پشت حجره‎دار را پر کرده است در تقابل با روحانی‎ست و حالت دست او معنای غریبی می‎آفریند. کاربرد واژه‎ی «نور» در این اثر غرابت تقابل روحانی و نور را شدت می‎بخشد (این نور چهره‎ی روحانی را هم روشن کرده است):

-         این نور چیست؟

-         نمی‎دانم!

-         چرا بغل تو؟

-         شاید از حضور شما بوده.

-         شاید هم از نیکوکاری تو بوده. (هر کدام از آن‎ها از به عهده گرفتن‎اش می پرهیزند)

صادق رحمانی در این اثر، از نور سایه‎اش را آفریده است. سایه مرد را به صورت کاریکاتور درآورده است. هم چون گوژ پشت نوتردام! این دو (مرد و سایه) که فضای اصلی عکس را پر کرده است، هر کدام به طور مجزا هویت یافته و پشت در پشت در رقابت هم به سر می‎برند.

بهاره اصلانی از نور برای سایه و حضور مرد بهره برده است. بخشی از چهره‎ی مرد در سیاهی دیوار روشن شده و صندلی نیز همتای خود را از نور پنجره به دست آورده است. شب که می‎شود همتای صندلی رخت بر می‎بندد تا دمیدن نوری دیگر. مرد بی‎توجه به این دو صندلی غرق کار و بار خودش است. و اتاقی وهم آلود با حضوری بیگانه از موجودی دیگر (سایه).

سروش جوادیان از نور هم چون فرم‎بندی بر سطح اثر بهره می‎برد. نوری که بر سطح زمین گسترده شده، مرد را به گام زدن روی نقش و نگارهای آن فرامی‎خواند.

حسین فاطمی نور را بر سر و روی مرد به کار برده است. در این جا نیز نور و رنگ بر زیبایی و گیرایی عکس می‎افزاید. مردی که در دل سیاهی گرفتار نور شده و مرکز ثقل می شود.

صادق رحمانی در این اثر نیز، از نور برای رونق بخشیدن به حسی عاطفی بهره می‎‎برد: نورهای روی شیشه‎ی پنجره و سطح اتاق و سایه‎های پراکنده در جای‎جای عکس. در این اثر، نورها و سایه‎ها همه چیز اتاق را تکثیر کرده‎اند. نور اریب و نگاه مرد به بیرون شدت حس عاطفی از گونه‎ی شهری را فزونی بخشیده است. حضور گلدان در مسیر نور و آجرهای کف اتاق خبر از فضایی سنتی می‎دهد.

مرضیه ایوتین روزنه‎های سقف بازار تبریز را برای هر مشتری تابانده است: هر نفر یک روزنه. نورهای تابیده هم چون میله‎های تنظیم کننده‎ی حرکت و رفتار مردم و هدایت کننده‎ی چشم است (ریتم).