خانه عکاسان تبریز

کوچه باغ های اسکو

tabrizfoto — Wed, 11 Nov 2009 17:05:18 GMT

کوچه باغ‎های اسکو (25 کیلومتری جنوب تبریز) هنوز نفس می‎کشند. دره‎ی سرسبز اسکو پوشیده از درختان گردوست که مردمان‎اش از طریق همین کوچه‎ها به هم پیوند می‎یابند. هنوز صدای گام زدن باغبان روی برگ‎های زرد شنیده می‎شود. و هر از گاهی برگ‎های زرد به دست باغبان‎اش تلنبار شده و دود حاصل‎اش با سنگینی هوای سرد پاییزی فراز درختان را می‎پوشاند. و شاخه‎هایی که از دیوارهای کاه گلی به بیرون سرک می‎کشند و استخرهایی که جا به جا آن‎ها را آبیاری می‎کنند.

و برداشت زعفران علی حقدوست

افسانه‎ی مولانا و پرفسور

tabrizfoto — Mon, 09 Nov 2009 20:34:18 GMT

آقای مولانا که با پرفسور مشهور شده است، تحصیل کرده‎ی غرب است: «اگر کسی به من بگوید که کدام استاد در غرب زندگی شما را عوض کرد، نمی‎توانم نام استاد خاصی را ببرم ولی می‎توانم بگویم که پدر بزرگ‎ام زندگی مرا عوض کرد.» (هفته نامه ی آذرپیام) خب آقای پرفسور! چه نتیجه‎ای می‎توان از این پند و اندرز شما گرفت؟ فرزندان شما در تبریز که مدیون‎اش هستید، می‎خواهند در مورد لقب شما چیزی بشنوند: «در تهران هر کس می‎خواهد فارسی صحبت کند نصف‎اش فارسی‎ست و بقیه‎اش هم تشکیل شده از انگلیسی شکسته بسته که معنی‎اش هم برای کسی روشن نیست.» من هنوز نتوانسته‎ام توجیه مناسبی برای لقب سراپا انگلیسی‎تان دست و پا کنم.

بگذارید من از خودم مایه بگذارم. حدس‎هایی می‎زنم که امیدوارم کذب‎اش ثابت شود. او می‎خواهد بنیادی به نام «فرهنگ» در تبریز بزند. او امیدوار است که به یمن لقب غربی‎اش و این که زبان ترکی اصیل است و شهرت اش را به مولوی می چسباند، هوادارانی برای بنیادش دست و پا کند. در شرایطی که «ماها از بیت المال همین مردم استفاده کرده»ایم، من هم سوگند می‎خورم مدرکی بگیرم و سپس همه چیز غرب را زیر سؤال ببرم و به جد و آباام رو کنم. پدر بزرگ من هم گفته بود، اگر زن و دخترت را درون یک جعبه‎ی کاملا پوشیده به زیارت مشهد ببری، صواب‎اش با گناه‎اش یکی‎ست. در این بنیاد پدر دلسوزی داریم که پنجاه سال زندگی‎اش را به حراج گذاشته است.

سرتاپای مصاحبه‎ی رشیدی (سردبیر آذرپیام) چیزی بود به نام افسانه‎ی مولانا. مولانا چیزهایی سر هم می‎کند که یک دهاتی پرت هم با آن بیگانه است. عوام فریبی در سخنان او موج می‎زند. «من مدیون تبریز هستم. من در غرب تکنیک یاد گرفته‎ام. پدر من زندگی‎ام را تغییر داد.» پیدا کنید سیب زمینی فروش را! او فکر می‎کند بنیادش با گوسفندانی پر خواهد شد که چیزی از تبریز و تهران و غرب نمی‎دانند و او هم چون پدری دلسوز و دانا همه چیز یادشان خواهد داد: «ببینید! روزگاری بود که نه تلویزیون بود و نه آن چنان که باید رادیو عمومیت داشت. آن موقع اندیشمندان برای انتقال پیام چه می‎کردند؟ آن‎ها که روحانی بودند می‎توانستند با حضور در مساجد و تکایا با مردم سخن بگویند.» و گویا او قرار است فلسفه‎ی رسانه را برای این رشیدی درمانده روشن کند. در حالی که مدرک ایشان دکترای ارتباطات است برای سردبیر هفته نامه اندرز می دهد که بهترین رسانه نماز جمعه است. تعریف او از رسانه تعریفی حکومتی و آنارشیستی‎ست: رسانه‎ای که مردم را به خوش چریدن و آرام گرفتن فرا می‎خواند. رسانه ارتباطی همگانی‎ست نه ارتباط بالا دست با گله: این ارتباطی‎ست ملوکانه که روشی قومی و قبیله‎ای شمرده می‎شود. و من می‎گویم آقای رشیدی! تو هم مثل من گول دو لقب او را خوردی: پرفسور و مولانا.

او 50 سال تمام در آمریکا سپری کرده است و امروزه برگشته تا بگوید پدرتان حقیقت تام است. زمانی که او پژوهش می‎کرد و در اختیار آمریکاییان قرار می‎داد مردم ما حماسه‎ی جنگ داشتند و از رسانه‎ها هم هیچ نمی‎دانستند. 50 سال یاد گرفت که بگوید همه‎شان پوچ است! و اینک می‎داند که زبان ترکی بدون آلایش است و می‎داند که تلفن همراه هم درآمد را کم می‎کند و هم سواد را. می‎داند که در غرب خبری نیست و من آزمودم علم دور اندیش را و نروید به آن‎جاها.

و در این مورد بخوانید از http://hanooz.persianblog.ir/post/72/

در باب نشانه...

tabrizfoto — Sat, 07 Nov 2009 09:14:18 GMT

عین القضات همدانی:

جوانمردا! این شعرها را چون آینه دان. آخر دانی که آیینه را صورتی نیست در خود، اما هر که درو نگه کند، صورتِ خود تواند دید. هم چنین می‎دان که شعر را در خود هیچ معنی نیست؛ اما هر کسی ازو تواند دیدن که نقدِ روزگارِ او بوَد و کمال کار اوست.

پیش از این گفتیم که نشانه از ابزارهای معنا و مفهوم است. و این که عکاس در پی نشانه عکس نمی‎گیرد. وقتی از ویزور دوربین‎اش نگاه می‎کند، پیرامون کادرش را می‎سنجد و نکاتی را در کادرش می‎گنجاند که روی سخن‎اش را باز کند. نشانه شناسی نیز از الزامات تعبیر هنری‎ست. چیدمان نشانه‎ها در تصویر خود به خود هیچ حسنی محسوب نمی‎شود. اما چیدمان نشانه‎های تصویری سبب اعتلای گفتار عکاس می‎شود. منطقی یا قاعده‎ای که عکاس به کار می‎گیرد برای چیدمان نشانه‎ها سبب جاودان شدن اثرش می‎شود. در این صورت، کادری چفت و بست شده ارایه می‎شود که هیچ عنصر مازاد در آن دیده نمی‎شود. و این سبب ماندگاری آن است.

اما اهمیت این نشان‎ها در رساندن مفهوم یا موضوع است. اما اگر از عناصر تصویر چیزی تولید نشود (معنا) نمی‎توان گفت بی‎معناست، ولی سخن گفتن روی آن برای همه کس امکان پذیر نخواهد بود. بل که هر کسی از ظن خود یارش خواهد شد. آرایش مهره‎های شطرنج برای یک حرفه‎ای از این جهت خوشایند و حتا زیباست که نتیجه‎ی کار هیجان آفرین است: یعنی این که نتیجه‎ی کار را یک حرفه‎ای می‎خواند و از حرکت بعدی او سردر می‎آورد. مثالی از فیه ما فیه مولوی روی سخن‎ام را روشن خواهد کرد:

پادشاهی پسری را به رمل آموختن داد. بسیار سعی کرد تا نیکو بدانست. پس پادشاه روزی انگشتری در دست گرفت و گفت: ای پسر! بگو تا چه دارم در دست؟ گفت: گرد است و کانی‎ست و سوراخی در میان دارد. گفت: نشانه‎ها راست دادی. اکنون حکم کن که چنین چیز چه باشد؟ بعد از فکر بسیار گفت که آسیا سنگی باشد! گفت: آخر چندین نشانه‎های دقیق دادی از قوت تحصیل و دانش، این قدر عقل نداشتی که آسیا در مشت نگنجد و در دست نتوان گرفت؟

بدین جهت، نشانه شناسی مبحثی‎ست که برای روشن شدن موضوع به میان می‎آید. نه عکاس درصدد نشانه کادر می‎بندد و نه منتقد در گیر و دار نشانه‎ها موضوع را از دست می‎دهد.

اما سود این «نشانه» چیست؟ زیبایی اثر در چیدمان عناصرش نهفته است. این زیبایی جلوه‎ی اثر را رونق می‎بخشد و از میان آن همه آثار هنری به چشم می‎زند. چنان که گفته شده است، این عناصر می‎تواند رنگ، نقاط، خطوط و لایه‎ها و غیره باشد. همه‎ی فنونی که برای عکاسی یاد می‎گیرم برای جلوه بخشیدن به اثر است و گرنه به تنهایی صورتی در خود ندارد. همان که سیاهه‎هایی هم چون نت و واژه‎ها برای بیان مقاصد هنری ما به کار می‎آید: در این شعر مولوی که:

نوعرسان چمن، چون وَرد و ريحان و سمن

بنواخته در تن ت تن يرلي يلي، يرلي يلي

تن تن تنن تن تن تنن، مي‎گوي چون مرغ چمن

يا چون اويس اندرقرن، يرلي يلي، يرلي يلي

این واژه‎های بی‎معنا چیزی از مفهوم هنری در خود ندارد غیر از این که، هماهنگی (ریتم) ذهن و حواس شاعر را با طبیعت نشان دهد. یک عکاس، در بازی فوتبال چشم و حواس خود را در حرکت‎های سریع بازی‎گران به کار می‎گیرد و از هیجان تماشاگران که نصفِ جورِ بازی کنان را می‎کشند غافل می‎ماند. یکی از عکاسان به نام می‎گوید، در گیرودار جنگ کودکی نظرم را جلب کرد و بی‎اختیار کار عکاسی‎ام را تعطیل کردم تا به یاری او بشتابم. این گرچه به تعطیلی کار او انجامیده است، دایره‎ای از مفاهیم حسی در ذهن او تشکیل می‎شود که کادرهای بعدی او را متأثر خواهد کرد. این گونه است که نشانه‎ها هم چون جویباری در آثار او گرد می‎آید و روند آفرینش هنری‎اش را می‎سازد.

علاوه بر این، در داوری و نقد آثار عکاسی نشانه ماهیت اثر را روشن می‎کند. بررسی روی آثار عکاسی بدون توجه به نشانه به جایی بند نخواهد بود؛ هیچ تفاهمی روی موضوع به وجود نخواهد آمد. چنان که پیش از این نیز گفته شده است، تعیین سبک عکاس و رده‎ی مکاتب هنری بنا بر استفاده‎ی نمادهاست. تأکید و تمرکز یک عکاس روی نمادهای ویژه آثار او را بر سبکی می‎نشاند که بر اوراق تاریخ می‎ماند.

تراختور و مس کرمان

tabrizfoto — Fri, 06 Nov 2009 05:56:18 GMT

بازی تراختور و مس کرمان در ورزش گاه سهند در ساعات 2 بعد از ظهر آغاز شد. باران هم نتوانست از هواداران تراختور بکاهد. نتیجه ی بازی یک بر هیچ به سود تراختور شد.

دروازه بان مس کرمان آسیب دیده و از میدان خارج شد

پنالتی که وارد دروازه ی مس شد

دروازه بان ما چند مهار مهم انجام داد

بالاخره داور هم از خیسی زمین بی بهره نماند و کله معلق شد

تراختور در آزادی

tabrizfoto — Tue, 27 Oct 2009 12:21:18 GMT

بیش از 20 هزار نفر از هواداران تراختور به همراه چند تیم تلویزیونی و خبرنگاری در ورزشگاه آزادی حضور یافتند. هواداران تراختور خیلی پیش تر از تماشاگران پرسپولیس در میدان حاضر شدند و ابهت و شور خود را با شعارهای خود به نمایش گذاشتند. همه ی خبرنگاران و عکاسان برای نخستین بار شاهد چنین حجمی از تماشاگران تیم رقیب بودند. یکی از عکاسان گفت با چنین شوری و تعداد زیاد، تراختور باید در جام جهانی حضور یابد. این شور هم چنان طنین انداز آزادی بود تا زمانی که گل نخستین بر دروازه ی ما نشست. تا این زمان هجوم بازی کنان تراختور نفس رقیب را بریده بود. اما تماشاگران باز از طنین صدای خود دست برنداشتند و هم چنان تعجب همه را برانگیخت اند. پارچه های تراختور هم که همه جا را پر کرده بود به دستور نیروی انتظامی برچیده شدند.

کریم باقری به خاطر تیم محبوب اش از بازی در پرسپولیس انصراف داد و به تشویق هواداران تراختوری اش پاسخ گفت.

تفاوت دروازه بان ها

پایان بازی

تراختور همه جا حضور دارد!

تیم خبرنگاران و فیلم برداران تلویزیونی تراختور

هوادارن تراختور

tabrizfoto — Fri, 23 Oct 2009 10:29:18 GMT

پس از حضور تیم تراکتورسازی تبریز در لیگ برتر کشور، امیدی دیگر بر دل هواداران تراختور نشست. اما این هواداری بیش از یک تشویق ساده‎ است. بر اساس آمار گرد آمده بیش‎ترین هوادری فوتبال در کشور ما تراکتور سازی‎ست. چرا؟ بر اساس جمعیت باید تیم‎های مرکز بیش‎ترین آمار را داشتند. شعارهایی که روی پارچه‎ها و سر زبان‎ها وجود دارد چیزی بیش از هواداری صرف است. حتا علاقه‎ی این هواداران به فرهنگ خود بیش از جریان‎های سیاسی اخیر است. به نظر می‎رسد همه‎ی مسؤولان استان پشتیبان چنین شور مردمی‎اند. حاضر شدن به یکباره‎ی استادیوم ورزشی یادگار امام پس از سال‎ها لج بازی با هواداران کنار رفته است. همواره برخورد خشنی با این همایش‎ها می‎شد.

حضور فشرده و انبوه چنین تماشاگران سراپا شوق و هم صدا خطر بزرگی‎ست که در هر حال پذیرفته شده است. پذیرفتن خطر، گاه از کنار گذاشتن‎اش کم‎تر خطرناک است. چنان که پیش از این بوده است. جوانانی که روز شماری می‎کنند تا برای یک ساعت و نیم با هم صدای «یاشاسین آذربایجان- یاشاسین تراختور» سر بدهند، بهانه‎های خود را به خوبی یافته‎اند. منطق دو دو تای ما چنین چیزی را قبول نمی‎کند. اما موج هیجان تماشاگران سرشار از همین بی‎منطقی‎هاست. شاید منطق ما کاستی‎های جبران ناپذیری دارد که نتوانسته‎ایم محفلی برای بهانه‎های تخلیه‎ی روانی ایجاد کنیم. خودجوش بودن این هواداری نشان دهنده‎ی این است که همواره از مردم‎مان عقب‎تریم.

پذیرفتن مسؤولیت هیجان‎های جوانان برای مدیران ما گران تمام می‎شود. هیچ مدیری چنین ریسکی را نمی‎کند. سازمان دهی این جمعیت انبوه که از سخنان مدیر عامل باشگاه (شفق) هم روشن است، پذیرفتن این خطر است. فرار کردن از آن دردی را دوا نمی‎کند. این جمعیت به استادیوم سرازیر می‎شود ولی گالری‎های هنری و محافل فرهنگی ما از بی صدایی خفه می‎شود. چرا؟ مدیران فرهنگی عادت کرده‎اند همه چیز را با چرتکه بسنجند. اگر لباس فلان پوشیدی حق حضور در محافل رسمی را نداری. اگر سر جلسه تصویری نقد کردی که مشکل داشت محروم می‎شوی. خلاصه اگر سر به زیر نبودی به درد نمی‎خوری.

پس از سی سال تجربه کردیم که جشن گرفتن و شادابی سبب گشایش روان مردم است. چند سال هم باید تحمل کرد تا این جشن‎ها درون سبد برنامه‎ریزی‎مان قرار بگیرد. یک نگاهی به این جوانان بکنیم. اینان فرزندان من و همه‎ی مسؤولان شهراند. با فراموش کردن‎شان بارمان سبک نمی‎شود. باید برخی هیجان‎ها را پذیرفت تا سازمان دهی شود. با کتمان کردن و پوشیده گذاشتن اصل قضیه فقط کلاه‎ها را سر هم جابه جا می‎کنیم. برای دشمن خود نیز باید شناختی بالاتر به دست آورد و برنامه چید.

کسی تا حال تحلیلی نکرده که چرا این همه جمعیت برای فوتبال تراختور گرد می‎آید ولی نه برای تیم‎های دیگر و نه برای امور فرهنگی‎مان. سال پیش با جشن‎های تابستانی مردم در گوشه و کنار شهرمان گرد می‎آمدند و در برنامه‎های فرهنگی مشارکت می‎کردند. خاموش شدن آن نشان دهنده‎ی این است که هنوز وقت این گونه تحلیل‎ها و برنامه‎ریزی‎ها نرسیده است. هنوز باید پشت هیجان‎های مردم سنگر بگیریم و نیروهای خود را برای خاموش کردن‎شان آرایش دهیم. باید سال پیش را فراموش کنیم تا مشکلات آن گریبان‎گیرمان نشود. باید به جوانان هم چون مشکل آفرینان نگریست. باید گفت وضعیت نابسامان اقتصادی از بیکاری جوانان است و هنجارهای اجتماعی غیر قابل پیش بینی از اغفال آنان است و... باید گفت چه می‎شد اصلا جامعه‎ی ما جوان نداشت.

این مردم متراکم در استادیوم هم چون یک ماده‎ی منفجره‎ی قوی‎ست. این مواد منفجره می‎تواند چون جویباری در تولید اقتصادی و فرهنگی به کار رود. ما با آرایش ابزارهای ناتوان خود فقط درصدد کنترل‎ایم. چیزی از هماهنگی و به کارگیری در قاموس شناخت ما وجود ندارد. سلیقه‎های جورباجوری که به خاطر هم صدایی «یاشاسین آذربایجان- یاشاسین تراختور» در یک جا گرد می‎آیند، آیا با برنامه ریزی‎های ما بوده است؟

آتش نشانان کشور

tabrizfoto — Wed, 21 Oct 2009 17:33:18 GMT

هفتمین المپیاد عملیاتی- ورزشی آتش نشانان کشور اواخر مهر ماه در تبریز برگزار شد. این مسابقه با حضور 56 گروه ورزشی از آتش نشانان سرتاسر کشور از سال پیش آغاز شد و در تبریز مرحله ی نهایی آن گذشت. با سپاس از آقای خوش نیت (روابط عمومی آتش نشانی) که امکانات عکاسی ما را فراهم آورد.

مرد میراثی چه داند قدر مال

tabrizfoto — Sat, 17 Oct 2009 17:05:18 GMT

مدت پنج سال است که در آپارتمان‎ام باغچه‎ای تهیه کرده‎ام و تجربه‎ی درخت و گل کاری دارم. تابستان‎هایی که آفتاب پدر گل‎ها را درمی‎آورد و کودکانی که با آرزوی داشتن یک گل تر و تازه وسوسه‎ی کندن آن را دارند. درختی که سه سال‎اش است و کم‎کم به شاخ و برگ حسابی افتاده از بیخ کنده می‎شود و همه چیزش را از دست می‎دهد. تانکر آبیاری شهرداری که لطف کرده و سری به فضای سبز محوطه زده است، خاک ریشه‎ی درختان را شسته و روی گل‎ها تلنبار می‎کند. محل رشد گل‎ها جای آشغال‎های مردم را می‎گیرد. در این سال‎ها تقریبا از هر پنج درخت کاشته شده یکی بار آمده است.

در این پنج سال، تخم گل‎های گوناگونی را در خاک نارس محوطه تجربه کرده‎ام و اینک خودم تولید کننده‎ی تخم گل شده‎ام. نگه‎داری درخت و گل تجربه‎ی گران‎بهایی برایم فراهم آورده و بهانه‎ای شد تا روی این پرورش یا نگه‎داری چیزی بنویسم. من از یک سو در فکر رشد سریع و مناسب آن‎ها بودم و از سوی دیگر از کنده شدن‎شان غمگین می‎شدم. نمی‎توانستم کودکانی را که در هوس کندن یک گل به سر می‎برند سرزنش کنم. هر دو گل جامعه‎ی خود هستند.

پس از انتخابات خرداد با دلی گرفته رفتم سراغ گل‎ها و درختان. دو سه روزی بود که سرگرم جریان انتخابات از رسیدگی به آن‎ها باز مانده بودم: خشک و بی‎حال افتاده بودند. کسی از همسایگان به دادشان نرسیده بود. بغض گلویم را می‎فشرد. به خودم و به مردمی که با شور تمام برای انتخابات لحظه شماری می‎کردند و اینک افسرده و بی‎حال افتاده بودند، می‎اندیشیدم. و پس از آن بگیر و ببندها که نفس مردم را بریده بود. با خود گفتم، کسی که رنج نگه‎داری یا مراقبت از چیزی را به عهده گرفته چه گونه می‎تواند چنین راحت همه‎شان را از دست بدهد؟ شاید هرگز چنین رنجی نکشیده‎اند. شاید اهمیتی برای‎شان نداشته که آفتاب خشک سالی روان مردم را بخورد و یکی یکی ترک دیار کنند و یا در گوشه‎ی تنهایی خود گل‎های امیدشان را پر‎پر کنند. یک مرور روی اوراق تاریخ نشان می‎دهد که در صد سال اخیر چند بار مردم مزه‎ی «رشد و بالندگی» را به گور برده‎اند. جوان‎ها در اندیشه‎ی یک انقلاب فراگیر که همه به اندازه‎ی هم سهیم باشند در تب هیجانات سیاسی سوخته‎اند و پیر که شده‎اند به تکرار تجربه‎های تلخ خود بسنده کرده‎اند: همه چیز همین جور است و چیزی روی نخواهد داد...

کسی که تجربه‎ای از رشد و پرورش چیزی را عهده‎دار شده است نمی‎تواند به راحتی دست به خشونت بزند. افسردگی مردمان‎اش برای او درد بزرگی‎ست چه رسد به این که به بدترین شیوه‎ی انتقام از مردم دچار شود.

و یک چیز دیگر:

گل‎ها و درختانی که در فضای عمومی رشد می‎یابند در جریان حوادث قرار دارند و با همین شرایط بزرگ می‎شوند. چنین مردمانی تصوری از وضعیت ایده‎آل و مطلوب ندارند. تب هیجان‎ها و خشونت‎ها بالاست. گل‎های خانگی و یا باغچه‎های حیاط خانه از آفت‎ها و خشونت‎ها به دوراند: در حالتی کاملا مساعد رشد می‎یابند. در عوض، هیچ چشمی و هیچ احساسی از دیدن‎شان انباشته نمی‎شود. بهره‎ای به غیر از افراد خانه نمی‎دهد. این آسودگی در پرورش‎خانگی و انحصاری افق تجربه‎ی ما را کوتاه می‎کند. به تصویری آرمانی از زندگی روزمره قناعت می‎کند و در برابر رنج‎ها و ناملایمات چه بسا خشن شود.

کسانی که رنج کار خود را نچشیده‎اند و به تولیدی در جامعه یاری نرسانده‎اند به خشونت نزدیک‎ترند: در ساختن یک فضای آرمانی گاه به خشونت نزدیک می‎شوند. انرژی و عصبیت اعضای جامعه‎شان را نمی‎شناسند و به تصویری کلی از آن چه خود دارند قناعت می‎کنند.

کسانی که مفت و بی‎هزینه پست و مدیریتی به دست می‎آورند بی آن که مقام آن را بدانند، در پی هوس‎های خود برنامه‎ریزی می‎کنند. چرا که هیچ تجربه‎ای از مردم داری و نزدیک شدن به مردم‎اش را ندارد و چه بسا مردمی خشن. ما همه در این فضای پر هیجان نفس می‎کشیم و بزرگ شده‎ی همین خشونت‎های گاه گدار هستیم و طرفه‎ای هم از خشونت را با خود داریم. ما گلی هستیم که در پی هوس‎های یک کس کنده شده و یا خشک می‎شویم و در آفتاب سوزان گاه با شلاق سراغ ما را می‎گیرند. من گاه گل می‎شوم و گاه مدیری خشن. هر دو را یک جا در خود دارم.

نشانه در تعبیر عکس

tabrizfoto — Sat, 10 Oct 2009 15:18:18 GMT

نشانه‎ی عکس بنیاد تعبیر و معنای عکس است. برای تعبیر عکس نیازمند نشان‎هایش هستیم. هر تعبیری را برای عکس نمی‎توان قابل قبول پنداشت. اما، یک تعبیر هم وجود ندارد؛ و در این نوشته من بنا دارم این دوگانگی را روشن کنم. نشانه هم چون یک کد ریاضی نیست که همه جا یکسان باشد. نشانه، علامتی‎ست که بیننده را با تمام دانسته‎هایش به خود می‎کشد: مجموع دانسته‎هایش از هنر و زندگی اجتماعی.

در این جا، تعبیر عکس را سخن گفتن روی تصویر فرض بگیریم. هر سخنی مدلولی دارد که نشانه نامیده می‎شود. درخت را با نشان دادن‎اش می‎توان دلیل آورد. اگر تصویر را سیاسی تعبیر می‎کنیم، باید نشانی از آن را ارایه داد وگرنه موجب سوء تفاهم‎های زیادی خواهد شد. وقتی آثار عکاسی دسته بندی می‎شوند بر مبنای همین عناصر تعبیر است: چیزی باید در اثر باشد که مبنای دسته بندی ما قرار گیرد. از این رو، آشنایی ما با نشان‎ها و مفاهیم هنری نیاز است.

برای خوانش یک اثر سواد تصویری لازم است. یک فیزیک‎دان در عرصه‎ی شعر همان اندازه بی‎سواد است که یک عکاس در موسیقی. پس، سواد دایره‎ی نامحدودی از آگاهی‎ها نیست که از همه چیز سر درآورد. واژه‎هایی که برای شاعر برجسته می‎شوند، در حوزه‎ی علوم روان شناسی بی‎اهمیت‎اند. بنابر این، برجستگی نشانه‎ها در عکس (یا واژه‎ها در متن) از فهم و سواد ما سرچشمه می‎گیرد. آن فیزیک‎دان می‎تواند از یک عکس لذت ببرد ولی دلایل خود را نمی‎تواند توضیح دهد. ولی عکاس باید بتواند دلایل عکس خوب را نشان دهد.

در عکاسی، یک مستندکار با عناصر بیش‎تری پیوند دارد تا عکاس انتزاع‎گر. چرا که عکاسی انتزاعی دارای کادری بسته بوده و نشان‎های کم‎تری در خود جای می‎دهد. پس، در درون بخش‎های عکاسی نیز تفاوت سواد یا دریافت وجود دارد.

گفتم برای دست یافتن به مدلولِ سخن‎مان به نشانه نیازمندیم و برای دریافت نشانه نیز فهمی کلی از روند هنر را لازم داریم. این همان نکته‎ی اساسی در دوگانگی گفته شده در بالاست. تصاویری که ما در ذهن خود انباشته داریم همان فهم ما از هنر است. نشانه در هنر یک کد ریاضی نیست که بالا و پایین نداشته باشد. بل که برای نمونه، درخت نشانی‎ست که انواع متفاوتی دارد. و فهم ما از درخت نسبت به سرزمین فرهنگی‎مان متفاوت است. درخت در کویر با درخت کنار خزر یکی نیست: سرسبزی چیزی‎ست که برای افراد کنار خزر خسته کننده است. حس انباشته در مردمان این مناطق از درخت یا آب تصویری متفاوت می‎آفریند. این گوناگونی سلیقه‎های هنری برخلاف علم اساس و فلسفه‎ی هنر را تشکیل می‎دهد.

از یک سو باید جلوی پراکنده گویی و برداشت‎های غلط یا سوء تفاهم‎ها گرفته شود و از سوی دیگر، از تک صدایی یا کدبندی ریاضی‎وار در هنر جلوگیری شود. از این بابت، ما وارد نقد عکاسی می‎شویم که بر روشی منطقی استوار است. نقد در واقع، سخنان روی آثار هنری را حلاجی می‎کند و سوء برداشت‎ها را روشن می‎کند. از این رو، مبنایی برای تعبیر آثار پدید می‎آید که توسط کسان زیادی در طول تاریخ هنری طرح شده است. بحث نشانه شناسی از سوی رولان بارت به صورت دانشگاهی درآمد. سوزان سونتاک، بنیامین فرانکلین و دیگران بحث‎های شایسته‎ای از برخی مبانی و فلسفه‎ی هنر را بنیان گذاشته‎اند. مجموعه‎ی این آگاهی‎ها صورت ذهنی ما را تشکیل می‎دهد. و ما دوباره به سوژه‎های‎مان برمی‎گردیم. و عناصری در عکس‎های خود می‎گنجانیم که از این صورت ذهنی تراویده است. تراوشات ما انباشته‎های ما هستند به علاوه‎ی خلاقیت‎های فردی.

بررسی آثار عکاس باید فلسفه‎ی ذهنی او را برملا کند. یعنی، شکلی ثابت از ایده‎ی او به جهان و مردم در خود داشته باشد. و در این بررسی چنان که گفته شد، نه تک صداییِ نشانه‎ها ملاک است و نه پریشان گویی‎های مثلا ادبی. آن چه در کشور ما رواج عام دارد، حاکی از بی در و پیکر بودن سخنان روی تصاویر است. نبود ملاک و نقد در هنر عکاسی این مشکل را پیش پای ما افکنده است و کادرهای عکاسی ما تحت تأثیر آن‎ها فضاهای بسته و انتزاعی را تجربه می‎کنند و از رودررو شدن با مردم و گوشه‎های منزوی حیات باز می‎مانند.

***

عباس عطار (متولد 1323 در خاش و دانش آموخته‎ی رشته‎ی مطبوعات و ارتباطات در انگلستان) از سال ۱۹۸۱ عضو آژانس مگنوم شد و از سال ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۱ به مقام ریاست مگنوم درآمد. او در فرانسه زندگی می كند و در دنیا با نام عباس مگنوم معروف است. بیش‎ترین عكس های او در زمینه‎ی جنگ و انقلاب در بیافرا، بنگلادش، ویتنام، آفریقای جنوبی همراه با مقالاتی در مورد تبعیض نژادی در مجلات مختلف جهان چاپ شده است. عباس در سال ۱۹۸۳ به مدت سه سال به مكزیك می‎رود و همراه با عكاسی از این كشور كتاب «بازگشت به مكزیك» را می نویسد. وی پیش از این نیز كتاب «ایران» مربوط به وقایع انقلاب را منتشر كرده بود. از آن زمان به بعد عكس‎های او از بعضی مراسم و وقایع جهانی حتی به شكل سفرنامه در قالب كتابی در می‎آیند كه در آن‎ها گاهی تصویر به جای كلمات می نشیند. عطار علاقه‎ی خاصی به مباحث مربوط به مذهب به خصوص اسلام و برخورد مذاهب و عقاید در دنیای مدرنیته دارد و بهترین و بی‎نظیرترین عكس‎هایش را در این زمینه به ثبت رسانده. كتاب مصور و معروف «الله اكبر» نمونه‎ی كاملی از عشق او به دانستن و عمیق شدن در مذهب و اعتقادات دینی مسلمانان است. كتاب‎های دیگر او چهره‎های مسیحیت و خاطرات ایران از سال ۱۹۷۱ تا ۲۰۰۲ است.

(همه ی عکس ها از عباس عطار است)

عکاسی مستند نشان‎های قابل مشاهده‎ای دارد و در برابر آثار دیگر چندان پیچیده نیست که نیاز به کالبد شکافی داشته باشد. چنان که عباس نوشته است اجساد چهار ژنرال در کنار انقلابیون دیده می‎شود. چیزی در این عکس وجود ندارد که کشف شود. تنها چیزی که برای سخن ما جای خالی دارد آگاهی ما از ماهیت انقلاب‎ها و مذاهب به ویژه در شرق است. یکی از ژنرال‎ها نصیری‎ست که رئیس ساواک بوده است. کسی که زمانی فرمان مرگ صادر می‎کرده امروز دربند مرگ افتاده است. اگر شدیدا مذهبی باشیم چنین انتقامی را رضایت بخش خواهیم دید و اگر مطالعه‎ای در ماهیت انقلاب‎ها به دست آوریم از این تسلسل وحشتناک برای انتقام موی بر تن ما راست خواهد شد. و این عکس چیز زیادی از این‎ها را به دست نمی‎دهد. مهم‎ترین بخش تعبیر عکس بر عهده‎ی تماشاگر است. تک عکس نمی‎تواند همه چیز را بازگو کند ولی، عناصری را در خود گرد می‎آورد که نگاه بیننده را تحریک کند.

در اثر دیگر عباس، من اجزای خود را دست چین می‎کنم: کلاه کابویی، یک چیزی مثل اسکلت، سگ سیاه، درختان خشکیده، و سایه‎ها نمادهای چشم‎گیر من هستند. یک چیزی باید حدس بزنم. جایی هم چون مردمان وبا گرفته، یا مردمان کوچ کرده و یا... اما، توضیح زیر عکس‎ها ما را از گمراه شدن و مشکلات خوانش اثر رها می‎کند. من دیگر مجبور نیستم با ذره‎بین نمادهای خودم را بررسی کنم که اشتباه نکنم و یا این که، چیزی حدس بزنم که عکاس در بندش نبوده است. از این رو، عکس، کشف رمز و راز نیست که با ردیف کردن آن‎ها به موضوع دست یابم. عکاس چیزی را یافته است که به راحتی و سادگی تمام در اختیار تماشاگر می‎گذارد. توضیح اثر مرا در چند و چون وقایع قرار می‎دهد:

MEXICO. State of Guerrero.Village of San Augustin de Oapan.A bull's head after slaughter, a hungry dog, a hat on a pole.1983.

در تصویر بالا، نمادها را با توضیح عکاس پیوند می‎زنیم. این گونه نمادگرایی از آن روست که عکاس درصدد انتقال «تفسیر» خود است ولی صورت مشخصی از آن دیده نمی‎شود: «تفسیری» که فضای بازی از تعبیرها را در خود دارد.

سه زن و یکی آمریکایی. چهره‎های خندان و پوشش آنان نشان عمده‎ی ما برای سخن گفتن با اثر عباس است. تجربه‎ای که از جنگ آمریکا در عراق داشتیم تصاویری گوناگون برای ما می‎آفریند. اما، این گونه هم نشینی پیام دیگری برای ما می‎دهد: ای بسا هندو و ترک هم زبان/ ای بسا دو ترک چون بیگانگان. نگاهی به جریان‎های اخیر پس از انتخابات در کشورمان معنای این سخن را برجسته‎تر می‎کند. این گره‎های معنایی بسته به آگاهی تماشاگر باز می‎شوند.

عمده‎ترین چیزی که از عکس می‎توان در یافت این است که، این زن مسلح آمریکایی برخورد خشنی با مردمان بی‎سلاح ندارد. فاصله‎ی چندین هزار کیلومتری بین‎شان، فاصله‎ی روانی و عاطفی نیست و مشغله‎ی کاری ارتباطی با بیگانه بودن‎شان ندارد. و من می‎افزایم، در حالی که برخی نظامیان کشورم می‎تواند برخورد خشنی با زنان‎مان داشته باشد.

سه روحانی از پشت سر. توجهی که آنان فقط به یک سو دارند و ارتباط نصفه- نیمه با افراد غیر روحانی تعبیر عمده‎ی اثر عباس است. این تصاویر بنابر موضوع خود کادر ساده‎ای برمی‎گزینند. هر سه اثر در متن موضوع قرار دارند و نیازی به نمادگرایی ندارد. نمادگرایی وضعیت استنادی اثر را به سود اثری انتزاعی و گسیخته از اجتماع تغییر می‎دهد. از این رو، موضوع نشان دهنده‎ی نوع کادر بندی و ترکیب بندی ماست. نور باز تابیده از دیوار مقابل و سیاهی پشت سر روحانیون توجه یک سویه‎ی آنان را تقویت می‎کند. من در تعبیر این اثر گرچه سخن فراوانی از تجربه‎های خودم می‎توانم فراهم آورم، ولی نشانی در اثر نخواهد داشت. در این صورت، خاستگاه روایت من این اثر خواهد بود.

فلسطین برای ما نام آشنایی‎ست به ویژه پس از انقلاب. تعبیرهای سیاسی گوناگون و نظرهای مختلفی برای پشتیبانی از مردم فلسطین در کشور ما وجود دارد. هر نگاه و نظری نسبت به قضیه‎ی فلسطین در تعبیر این اثر نقش خواهد داشت. عناصر مهم ما عبارت‎اند از: جوانان فلسطینی، ستون‎ها، جنازه و مسجد الاقصی. از این رو، تعبیر من عبارت خواهد بود از این که، قدس بر شانه‎ی جنازه‎هایش کشیده می‎شود (یا استوار است). «جوانان بر افروخته‎ای که سنگینی آن را سال‎ها بر دوش گرفته‎اند» گفتاری‎ست که نشانی از آن در اثر دیده نمی‎شود و این از تجربه‎ی من برمی‎خیزد.

شاید این تعبیر چندان با نگاه عکاس همراه نباشد. و شاید نزدیکی کمی با آن داشته باشد. این نشان دهنده‎ی این است که من تا چه اندازه در جریان‎ها و حوادث فلسطین و اسراییل قرار گرفته‎ام. اما عکس نیز با انتخاب زاویه و ترکیب خود حساسیت مرا نسبت به موضوع قدس افزایش می‎دهد. عناصر به کار رفته در اثر نگاه مرا برانگیخته می‎کند.

مراسم عاشورای حسینی در بیروت. نشان زیادی در اثر نداریم ولی همین دو نشان عمده حس انسانی مرا برمی‎انگیزد. نوشته‎ی بالای کادر از کودک یک قربانی درست کرده است. نقش قربانی در دین اسلامی ما چندین سال تمام در اذهان ما باقی مانده است. و شکل‎های گوناگون آن در مراسم دینی دیده می‎شود. آن چه مرا به چنین تعبیر و گزینش اثر واداشته است از جهان بینی دینی من برمی‎خیزد. فلسفه‎ی قربانی کردن با حماسه‎ی حسینی در نظر من گره‎هایی دارد که با دیدن این اثر احساس هم دردی می‎کنم. ولی چیز زیادی هم نگفته‎ام که با عاشقان چنین قربانی اختلاف روشنی داشته باشم.

اگر آخرین کلمه‎ی دعا «القربا» باشد در این صورت، تعبیر من که «القربان» خوانده‎ام اشتباه خواهد بود.

باخت خانگی تراکتور

tabrizfoto — Wed, 07 Oct 2009 10:16:18 GMT

تراکتور پس از ورودش به لیگ برتر کشور نخستین شکست خانگی اش را تجربه کرد. بازی تراکتور در لیگ برتر سبب شده تماشاگران با شوق هواداری از تیم محبوب خود مثل یک باروت منفجر شونده در استادیوم حاضر شوند. دست اندارکارانی که کوشیدند تا تراکتور به این جا برسد قطعا می دانند که سیل تماشاگران مشکلات خودش را هم دارد. جمع شدن این همه مردم در یک نقطه یک مدیریت قوی می طلبد. و کسانی که از خطر چنین همایش هایی حاضر به ریسک نبودند و سبب حذف تراکتور شده بودند در اوراق تاریخ به ضعیف ترین مدیر نام آور خواهند شد. شادی ها به بهانه ی هواداری از تراکتور یک الگوی شایسته برای مدیران ماست که از خطر جمع شدن آنان نهراسیده و تعطیلی ورزش و هنر را سبب نشوند.

ظریفی گفت: روزی چوپانی را ده گوسفند دادند تا چراگاه ببرد. شب یکی از آن ها را کشت و خورد. کدخدا گفت پسرک این که نه تاست! گفت بله! گفت من ده تا داده بودم. گفت بله! باز کدخدا گفت الان نه تاست! چوپان گفت بله! کدخدا که حوصله اش سر می رفت هر گوسفندی را یک نفر داد و خطاب به چوپان گفت پس مال این یک نفر کو؟ گفت می خواست زرنگ باشد و زودتر از بقیه به دست آورد!

این فوتبال هم یک توپ دارند و چند نفر بازی کن. هر کی زرنگ باشد به دست اش می آورد! اما این الروم هم زرنگ تر از بقیه نیست که نصیبی از توپ ببرد. شاید او اسم تراختور را چندان معنا نکرده!